Intentamos confiar nos trazos dun rumbo escollido, no xeito do aceno, no sentido profundo do que sucede, no punto do horizonte ao que nos diriximos, na físgoa pola que se coa unha luz que insinúe o camiño. Obrigámonos a crer na man disposta, na acollida agarimosa, no proceso que pecha a ferida.
Pero ben puidera ser que a luz só sexa algo que vive en fuxida. Un animal asustado e perseguido por feras armadas e descoñecidas. Ben puidera ser que a cicatriz non reine e fique só a ferida.
Quizais a vida sexa simplemente a excepción. A anomalía do latexo sostido. E o equilibrio que procuramos quizais estea niso ao que irremediablemente nos achegamos, o non ser. O tempo no que cesa a loita porque nos detemos nós, ou esa versión de nós que insistimos en manter en pé. O momento no que esvaece o conflito e todo o que o alimenta.
Intúo que a violencia que golpea asiduamente forma parte do caos que impera. Un caos sen temoneiros nin capacidade decisoria. Absolutamente accidental. Algo que ocorre aleatoriamente e que deixa de facelo coa mesma impasibilidade. E nesa simpleza diluímos toda posibilidade de comprensión, a propia e a do conxunto.
Un impacto, unha desgraza, unha terrible circunstancia que parecía evitable, e todo muda. Unha metástase incontrolable, un lóstrego anulador. Todo varrido polo proceso de cambio, que só pode levar ao borrado de toda experiencia. Unha sucesión de letras nunha liña ficticia.
Inevitablemente vivimos para dirixirnos á escuridade da que procedemos. E facémolo, acotío, erguéndonos de golpes que non merecemos. Coas mans desfeitas e o aniquilamento na mirada. Mais tamén ulindo as flores que non sementamos. Exercendo o odio en todas as versións e amando de cando en cando torpemente ou arrimados a unha beleza indomable.
Talvez nada importa realmente. Nada se contextualizamos. Somos o efémero protagonizado pola miseria. Somos a miseria que recoñecemos e evitamos, cuns ollos que miran a outro lado. Digo, por exemplo, Palestina. Nada pesa, nada se sostén. Somos grans perdidos, flutuando. Partículas de po a mercé dun vento feroz e baleiro. A mirada ofrecida e rexeitada, a flor solitaria.
Pero, aínda así, déixame collerche a man e asistiremos remexidos e trementes ao amencer que asoma. Que, malia todo, asoma entre un barullo de corazóns atemorizados, entre o desvarío dunha sociedade alienada que intenta devorarnos a nós, os da sentida resistencia con frecuencia incomprendida. Unha manda de feras armadas que nos persegue e que aínda fracasa.
Un ano máis o outono toca ao seu fin. Velaquí na súa lembranza, un poema e catro relatiños.
Pinta o outono unha paleta de cores. Danza o laranxa, danza o vermello, brinca o amarelo dourado, levita o marrón, o gris azulado, e o verde musgo abraza a memoria.
Pinta o outono unha paleta de cores. Resoa a muiñeira da melancolía, as follas mortas de Prèvert acoden a nós, lembrando cando a vida era máis fermosa, cando o sol ardía con máis forza.
Pinta o outono unha paleta de cores. Bailan as follas, mingua o día, íspese o poema de caducos versos, para ser raíz, sostén de acordanzas… Repousa a terra.
A melancolía do outono é como esa parra que, muda e rebuldeira, agatuña polo que un día foi o noso fogar.
Cada novembro os merlos da nenez regresan ao camposanto dos soños.
Na necrópole das lembranzas as flores do esquecemento acompañan o silencio.
MAÑÁ DE OUTONO
Día solleiro de outono. Hai unha mestura de sons no aire que aledan a mañá: ladridos que espertan, corvear que describe círculos, sinfonía de chirlos, cacarexos de liberdade, rinchos que resoan no val, chocas que pacen no verde, campás que anuncian horas. É mediodía. O sol pousa morno nun tapiz de cores: dourados, amarelos, vermellos, marróns… El, sentado e coas mans repousando sobre o colo, os ouvidos e os ollos abertos ao mundo, deixa que o tempo se derrame lento, como as augas do regueiro que ao seu carón debuxan caligramas entre as pedras e as follas caídas. Nun momento dado, pecha os ollos… e sente que todo está en equilibrio, esquecendo por completo o ruído que enzoufa de rancor o mundo. E pensa… Pensa, mentres un lixeiro vento abanea as pólas dos castiñeiros, orfos xa de castañas, que non hai como o outono para sentirse en paz.
Suspendida no val do río Poqueira, coma un branco eirado que se ergue a 1500 m de altitude, destaca Capileira, un deleite para a vista e un bálsamo para o espírito. Ao fondo a sombra protectora dos dous grandes xigantes de Serra Nevada —Mulhacén e Veleta— engade grandeza e solemnidade a unha paisaxe que namora.
Nesta comarca granadina das Alpujarras latexa a memoria galega que se remonta a máis de catro séculos, cando chegaron familias enteiras procedentes de Galicia, como consecuencia da repoboación levada a cabo no reinado de Felipe II, tras a expulsión dos mouriscos.
Deste feito dan boa conta os numerosos apelidos que aínda hoxe resoan entre os vales e os pobos brancos da serra: Castro, Souto, Varela, Freire, Barreiro, Figueroa…
Pero a chegada dos galegos ás Alpujarras non só foi un movemento demográfico, foi tamén un acto de mestizaxe cultural nesta terra, xa por aquela, lugar de encontro de culturas. Un exemplo é o magosto que se celebra en Capileira.
Como na maioría do rural de España, tamén aquí a xente nova viuse na obriga de abandonar a súa terra e emprender o camiño da emigración na procura dunha vida máis digna. Mais hai un día no ano, o primeiro de novembro onde regresan todos para participar comunitariamente na “Mauraca”, vocablo que provén do término local “maurar” que significa asar castañas.
Familias e visitantes xúntanse para asar castañas nas fogueiras e beber anís, como herdanza dos poboadores que chegados do noroeste da Península trouxeron o costume do magosto. Máis ca unha festa, é un rito colectivo que mantén viva a memoria daqueles galegos que hai séculos sementaron nestas terras vidas novas —os castiñeiros—, que arraigaron na serra, ao igual que os seus amos e, que aínda hoxe, seguen a dar o seu froito: un símbolo de unión entre Galicia e as Alpujarras.
Odio eterno á pequena serea de Copenhague. Foi ela quen esnaquizou os meus soños de nenez. Pequena si, pero non tanto como prometían os contos, ho! Que só se ve un penedo e cabezas de xaponeses e xaponesas disparando fotos sen descanso. Un auténtico escándalo. A primeira vez que fun e a vin, que gran decepción! Saín de alí pitando camiño do primeiro pub para beber unha Calsberg e quitarme de enriba a xenreira que me corroía. Aquela noite, entre vapores de cervexa e rancores, soñei que era un deses vándalos que se adican a cometer falcatruadas nos monumentos e mobiliario urbano e que cun spray descargaba toda a miña furia nunha mensaxe:
Desgraciada, que es unha desgraciada… e pensar que cheguei a estar namorado de ti!
COPENHAGUE
Ao cabo duns anos, volvín de novo, e a pequena serea seguía alí, impávida… aturando aqueles efémeros pero intensos feixes de luz. Pero xa non estaba o chinés da rúa Stroguet, xa non estabas ti, agardando a que rematara de xantar, para botarme unha filípica en contra dos efectos nocivos do alcohol. Xa non estaba o bar de Miguel, nin aquel pub onde cantabamos “As canoiras* de Abres”… Ao cabo duns anos, volvín de novo, e a pequena serea seguía alí, e cansei de beber cervexa, e cansei de escoitar jazz… Mais xa non estabas ti.
*Pola parte do Occidente de Asturias e a Mariña, chámanlle “canoiras” ás mulleres que polo mes de setembro, cando marchaban os veraneantes, ían darse os nove baños de rigor.
Era un quiosco pequeno, sinxelo, sen grandes pretensións. Nada que ver con outros da cidade, como o da Praza Maior, que xa tiña outra categoría, outro aire. Este era un humilde quiosco de barrio, pero era o noso quiosco e por iso, o mellor.
Todas as mañás, ao saír da casa camiño do instituto, era o primeiro que viamos. Alí estaba, no mesmo medio da praza, como un entrañable amigo agardando por nós. Sempre había algo que comprar. Se non eran uns toffees ou caramelos, eran uns cigarros soltos, uns bolis de cores ou unhas novelas de Estefanía que nos facían soñar con desertos, foraxidos e duelos no salón.
Raro era o día que non o honrabamos cunha visita. E alí, detrás do mostrador, nos atendía amablemente a señora ou o seu marido (non lembro os seus nomes), que nos parecían moi vellos. Pode que non fosen tanto, pero xa se sabe a visión que temos dos demais a esas idades.
Pasado o tempo, fíxose necesario arranxar a praza, para regular mellor o tráfico e habilitar prazas de estacionamento e o quiosco foi trasladado uns metros, ao outro lado da rúa, xusto á entrada do xardín. Malia o cambio ser mínimo, supuxo a perda de parte do seu encanto. Aínda así seguiu a ser o noso quiosco.
Logo deixei a praza, deixei Lugo, e o quiosco seguiu alí durante uns anos ata que finalmente desapareceu. Agora é só unha lembranza, un anaco de tempo gardado na mente de moitos lucenses que vivimos aqueles anos. Todos os días paso por diante de onde se erguía e, como tantas veces, hoxe tamén tiven unha lembranza para el.
Canto me gustaría poder volver mercar un par de Ducados! Canto me gustaría coller nas miñas mans unha daquelas novelas de Silver Kane! Canto daría por recuperar un só momento perdido no arame do tempo!
Acometen sensacións en tropel. Caterva de pensamentos envoltos nun estrondo que me descentra. Que me converte en parte dunha masa, nunha especie de molécula diluída nun concerto de desencanto.
Aberta a mente en múltiples direccións, acabo presa da inmobilidade. Imposibilitado de dar un primeiro paso que desfaga esa acumulación de palabras que quixera ceibar e que, porén, permanecen atrancadas nunha especie de agrisado desfiladeiro, atrapando a escrita nun mare magnum de cavilacións.
Non son orixe, ou cando menos non a única, desa parálise. Sei que este aire presente que respiro vén cargado de tanta barbarie que estende en min un malestar difuso que se espalla por todo o que son, por todo o que querería habitar doutro xeito.
Enceta os días unha amálgama que posúe no seu propio microclima tristeza e rabia, amargos froitos dunha realidade que desborda coa súa violencia nomeada a cada segundo. Que é conquistada, abafada, posuída, anulada, por un odio feroz que se achega da man dunha mediocridade en medras, orgullosamente erguida desde a súa estupidez lamentable.
Nese mar revolto, calar alimenta este tempo de sombras. Por iso falo. Humilde e insignificante, escribo isto para volver a este espazo, a este momento. Para definir, na miña teima, un novo primeiro paso. Porque diso trata, supoño. De comprender que a nosa loita, a nosa protesta, anque veña parida desde unha esperanza mínima, anque estea manchada dunha inxustiza quizais imposible de derrubar, anque sexa desprezada por malnacidos carentes de humanidade, debe erguerse tamén coa palabra, coa presenza no lugar correcto, co acto de afastarse de quen vive de costas á dor allea.
Porque o primeiro paso vence unha inacción que nos sitúa alimentando a barbarie, que aforca a necesaria empatía dentro dun imparable tornado de individualidades ridículas que só saben defender a súa propia miseria.
O primeiro paso ensina os dentes para enfrontar o latexo do medo, para desfacer nós de impotencia, para dirixirse a unha alborada na que non sexamos conxugados pola néboa da indiferenza.
