Confundimos euforia e felicidade, corrompemos o amor co veleno da impaciencia. Deturpamos a entrega co atropelo da comparación. Invalidamos o esforzo namentres facemos do abismo un lugar habitable, mentres extraemos da lembranza armas anuladoras.
Trementes na velocidade, aniquilados entre as liñas que traza, cremos progresar entre o ruído. Na consistencia indiferente do formigón, cre avanzar a nosa fraxilidade. E, na urxencia da carreira, afoga todo canto somos.
Méprise moi, insulte moi: je serai aveugle e sourd.
Ángel Ganivet. Dirixido á súa amante Nasha
Estaba de exames de oposicións a mestre en Oviedo, días duros e desacougantes do verán do 79, que afortunadamente remataron con final feliz. Acababa de pasar a primeira proba e a piques de enfrontarme á específica, neste caso Ciencias Naturais e Matemáticas. Unha mañá de sábado, nun momento libre, iso si cos apuntas debaixo do brazo, entrei na afamada cafetería “La Paloma” e pedín o típico, un vermú, excelente onde os haxa, acompañado dunhas gambas, sempre sen perder de vista os apuntes, postos enriba da mesa. Os que sufriron oposicións entenderanme ben.
Ao cabo dun cacho, un cliente duns trinta anos, que se atopaba na mesa contigua, comezou a falarme. Tratábase de Eduardo Quirós, de Llanes, que estaba preparando un libro sobre Ángel Ganivet, o escritor español, precursor da xeración do 98, e que se suicidou, ao segundo intento, tirándose ás xélidas augas do río Dvina. Desde aquel día comezamos a quedar todas as tardes sobre as sete a tomar algo e a falar, principalmente de Ganivet, co que estaba obsesionado, dun xeito semellante a coma eu estaba cos meus exames. A min que me contase a vida e milagres do autor de “Cartas filandesas” servíame para esquecer por unhas horas os números e as células e, a el, valíalle de desafogo.
A súa idea era ir no inverno a Helsinki e Riga, tras os pasos de Ganivet , entre outros motivos, para interesarse pola curta pero intensa relación sentimental que o escritor mantivo coa xove viúva rusa e profesora de sueco, Masha. Marie Sophie Diakovsky, de esmerada educación, dominaba varios idiomas, tocaba o piano, escribía poemas e pezas teatrais. Ganivet compoñería para ela un cancioneiro en francés e español:
Mis caricias son fuertes y tan frágil
es tu cuerpo, que vivo con el miedo
de que hacerte feliz completamente
será hacerte morir entre mis brazos.
Rematei as oposicións con resultados satisfactorios e despedímonos, intercambiando enderezos, coa idea de volver vernos. Por un motivo ou por outro, agás algunha felicitación por Nadal, os primeiros anos non volvemos coincidir.
Pasados uns vinte anos e lendo no bar Asturias de A Veiga, “La Nueva España”, aparecía unha noticia que daba conta do posible suicidio do llanisco Eduardo Quirós no río Dvina, no mesmo centro de Riga. Busquei a necrolóxica e souben que tiña unha irmá, Elena. Tomei nota e a través da guía conseguín o seu número de teléfono. Púxenme en contacto con ela, expliqueille a miña relación co seu irmán e quedamos un día en Oviedo para vernos.
Foi entón cando souben o que sucedera. A relación entre os dous irmáns era moi estreita e grazas a iso Elena tiña moita información. Mesmo por dúas veces foino visitar, unha á capital finesa e outra a Riga.
Eduardo, coma el me contara, chegado o inverno marchou para Helsinki. Unha das primeiras cousas que fixo foi acudir a “Akateeminen Kirjakaupan”, libraría fundada en 1893, unha das xoias da capital finesa, non só polo número de volumes que contén, senón tamén polo edificio que a alberga, deseñado polo arquitecto, Alvar Aalto, que utilizou o mármore e o cobre coma elementos principais. Alí puido facerse con libros do autor traducidos ao finés, entre eles unha das primeiras edicións de “Cartas filandesas”. Ao terceiro día da súa chegada, falando cunha das libreiras, comentoulle que coñecía unha parente lonxana de Masha, que se quería lle daba o número de telefono. Viu o ceo aberto. Non agardou moito, á tarde seguinte estaba tomando unha cervexa Koff, nun bar da capital do Báltico, con Mirja, era así coma se chamaba.
Conta Elena que desde o primeiro momento ficou engaiolado con ela, que, segundo el, era cuspidiña a Masha. Era profesora de español nun instituto de Helsinki e tamén escribía versos; xa tiña publicado dous libros. Pronto namoraron e alí ficou Eduardo, grazas a que puido conseguir traballo de profesor, tamén de español, noutro instituto da capital. Ganivet ficou no esquecemento e o libro nunca chegou a ver a luz. Uns dezanove anos durou esta relación, que tristemente rematou co falecemento de Mirja, a causa dun cancro de peito.
Eduardo, desesperado, abandonou Helsinki e decidiu marchar coma fixera Ganivet a Riga e proseguir co proxecto que o levou a esas terras. Mais non foi quen, a súa saúde mental foi empeorando día a día ata rematar nas xélidas augas do Dvina, coma fixera o autor de “Idearium español”. Iso si, non tivo que intentalo dúas veces. No seu caso non sucedeu coma co seu compatriota, que, ao primeiro intento, foi auxiliado.
Elena conserva toda a documentación que foi confeccionando o seu irmán coa idea de publicala un día. De momento, que eu saiba, tal cousa non sucedeu.
Betula, coma min, gusta do silencio. Na súa prestancia asoma unha complicidade longal e eu sei que, cando me espreguizo, ela estira comigo todas as súas utopías. E intúo que conxuga coa súa mirada algúns dos segredos que me habitan.
Isabel Risco protagoniza Bravas, o seu segundo espectáculo unipersoal, en que nos ofrece a súa particular visión da historia das mulleres galegas. Unha historia sempre roubada, agochada e invisibilizada.
Bravas é unha produción teatral sobre mulleres sen medo, mulleres que forman parte dun valeroso clan, o clan que elas mesmas paren, amamantan, manteñen, constrúen cos alicerces da rebeldía, da rebelión, da ilusión, do inconformismo, da valentía, da xustiza social, da empatía, da humanidade.
Isabel Risco proponnos un xogo desde o teatro cómico e comprometido. Alegre e combativa, porque entende que se non podemos bailar, se non é divertíndonos, tampouco é a nosa revolución. Así, con este espectáculo pretende ademais reivindicar o humor das mulleres, que ofrece unha perspectiva única, plural, diversa, poliédrica e tan necesaria da realidade.
Bravas fai un repaso histórico pola nosa era, desde a época castrexa até o século XXIII. Unha viaxe no tempo con paradas en diversas estacións, reparando nas pequenas e grandes historias protagonizadas polas nosas mulleres. Isabel Risco ponse na pel dunha muller do rural galego de finais do século XXVII, dunha muller en loita en plena revolución industrial, dunha rapaza que descobre o mundo nos anos 60,… Mulleres do noso pasado, do noso presente e, tamén, do noso futuro. E todo isto pasado polo filtro, sempre aloucado, sempre cómico, sempre sorprendente desta actriz sen igual.
O espectáculo está dirixido por Fran Rei e foi premiado co III Premio Luísa Villalta da Deputación da Coruña.
O sábado, 5 de febreiro, Luís Caruncho estará, ás 20 horas, na Casa-Museo Manuel María para presentar o seu traballo musical “Poemas no peito”. Trátase dunha escolma poética que vai desde Rosalía até autoras de hoxe como Olga Novo, Marta Dacosta, Olga Patiño…, pasando por Manuel María, que Luís Caruncho canta acompañado de instrumentos tradicionais como a zanfona, a pandeireta e o pandeiro.
